Een Belgische vriendin van mij, die jarenlang in Veneto woonde en uit een ijsmakersfamilie komt, keek mij ooit aan alsof ik een slechte grap maakte toen ik vroeg of ze cassata kende. Voor haar was cassata een ijssmaak. Ik heb haar toen eerst laten uitpraten en daarna het verschil uitgelegd: de oorspronkelijke cassata is geen ijs, maar Siciliaans gebak met ricotta, cake, marsepein en gekonfijt fruit.
Wie zoekt op cassata siciliaanse gebak, wil meestal precies dat onderscheid begrijpen. In België staat cassata in veel restaurants bij de ijssmaken. Dat is niet altijd kwaad bedoeld, maar het vertelt wel dat de naam buiten Sicilië een eigen leven is gaan leiden. De klassieke cassata en het gekleurde cassata-ijs lijken op elkaar, maar ze zijn niet hetzelfde dessert.
Ik ben Gennaro Bilotta, Napolitaan en al meer dan dertig jaar in België. Ik hou van een goede brioche met ijs, maar ik noem ze niet hetzelfde als een taart. Dat soort details maakt de Italiaanse keuken niet moeilijker. Het maakt ze juist duidelijker.
De Arabische oorsprong van het woord
De geschiedenis van cassata begint bij de Siciliaanse keuken tijdens de moslimoverheersing tussen de achtste en tiende eeuw. In die periode werd suikerriet op Sicilië geïntroduceerd. Suiker maakte het mogelijk om ricotta anders te gebruiken dan in een hartige bereiding, met een zoete crème die later een basis van de cassata zou worden.
De naam wordt meestal verbonden met het Arabische woord quasat, een kom of schaal waarin de ricotta-suikercrème werd bereid. Dat is het soort detail dat ik graag meegeef: niet alleen zeggen dat een gerecht Arabische invloeden heeft, maar ook aangeven welk ingrediënt en welk voorwerp in het verhaal terugkomen.
De ricotta zelf was geen Arabische uitvinding. Op Sicilië bestond al een lokale traditie rond schapenmelk en ricotta, met invloeden uit de Grieks-Byzantijnse periode. De Arabische keuken bracht technieken, suiker en nieuwe combinaties samen met ingrediënten die op het eiland al bekend waren. Daaruit groeide een dessert dat later door Siciliaanse banketbakkers verder werd gevormd.
Voor wie in Google zoekt op cassata siciliaanse gebak: de kern is dus een Siciliaanse taart met Arabische invloed, niet een kleurige bol ijs die toevallig dezelfde naam draagt.
Wat is een echte cassata
Een traditionele cassata wordt opgebouwd met een basis van pan di Spagna, de luchtige Italiaanse cake die in plakken wordt gesneden. Daartussen komt een crème van ricotta, suiker en vaak stukjes chocolade. Rondom wordt de taart afgewerkt met marsepein, in de klassieke presentatie vaak in groene en witte delen.
Bovenop zie je gekonfijt fruit: bijvoorbeeld sinaasappel, citroen of gekonfijte pompoen. Een hele gekonfijte mandarijn in het midden komt in veel traditionele versies voor. Het is geen willekeurige versiering. Het fruit bewaart de zoete, geconcentreerde smaak en geeft de taart haar herkenbare Siciliaanse uitstraling.
De combinatie van ricotta, cake, marsepein en gekonfijt fruit is voor mij de eenvoudigste definitie van de Siciliaanse ricotta taart. Wie een siciliaanse ricotta taart verwacht, moet dus niet automatisch een ijstaart krijgen. Vraag wat er precies in de vitrine ligt en hoe de maker de cassata heeft opgebouwd.
Met Pasen komt cassata traditioneel op tafel, wanneer familie en uitgebreide maaltijden bij elkaar horen. In Sicilië eet men het dessert ook in de winter. Dan is verse ricotta makkelijker te bewaren dan tijdens de warme maanden. Dat verklaart waarom cassata niet alleen een paasgebak is. Wie zoekt op pasen dessert italiaans, komt vaak bij cassata uit, maar de taart is niet tot één feestdag beperkt.
Hoe het ijs erbij kwam
Het cassata-ijs is in Palermo ontstaan als een zomerse verwant van het gebak. Aan de kust verkochten ijssalons koude bereidingen met ricotta, suiker en gekonfijt fruit. De vorm en de kleuren verwezen naar de cassata die men al kende, maar de bereiding werd aangepast aan het warme klimaat en aan de manier waarop ijs werd geserveerd.
Daarna reisde de naam verder dan Sicilië. Niet-Siciliaanse ijsmakers wisten niet altijd hoe ze ricotta in een gladde ijsbereiding moesten verwerken. Sommigen vervingen de ricotta door vanille of een neutralere melk- en suikerbasis, terwijl ze de gekleurde laagjes en het gekonfijte fruit behielden. Zo werd een vereenvoudigde ijsversie in veel landen bekender dan het oorspronkelijke gebak.
Dat is waarom iemand vandaag vraagt: cassata of ijs? Het antwoord hangt af van wat je bedoelt. Cassata is van oorsprong gebak. Cassata-ijs is een latere Siciliaanse variant, en het product dat buiten Italië onder dezelfde naam wordt verkocht kan opnieuw een aangepaste versie zijn. De naam alleen zegt niet genoeg.
In Palermo kun je nog altijd zien hoe sterk de stad met beide versies verbonden is. Oude ijssalons aan zee hebben de gewoonte om ricotta, suiker en gekonfijt fruit in koude bereidingen te combineren. Dat maakt het ijs niet minder interessant. Het maakt alleen duidelijk dat het naast de taart staat, niet in de plaats ervan.
Waarom het verschil ertoe doet
Ik eet in de zomer graag een brioche met ijs en in de winter liever een stuk cassata. Beide passen bij een moment, maar ze vragen een andere bereiding en hebben een andere structuur. Een taart met pan di Spagna en ricottacrème snijd je. IJs schep je. Dat klinkt eenvoudig, maar precies daar gaat het vaak mis op menukaarten.
Voor Italiaanse restaurants in België is de oplossing niet ingewikkeld: zet erbij wat de klant krijgt. Schrijf cassata als het gebak is, en cassata-ijs als het om de koude variant gaat. Dan weet een klant in het Waasland of in Sint-Niklaas waarvoor hij bestelt. Goede uitleg is geen pedanterie. Het voorkomt dat een gast iets anders krijgt dan hij verwacht.
Bij ItaliAmore in Nieuwkerken-Waas kijken we eerst naar de bereiding en daarna naar de naam. Wie vraagt naar cassata, krijgt uitleg over ricotta, cake, marsepein en gekonfijt fruit. Wie liever ijs wil, kan dat ook zeggen. In onze winkel en op het menu wil ik het verschil niet verstoppen achter een bekende naam.
Ook wie zoekt op cassata siciliaanse gebak of op italiaanse delicatessen waasland moet snel kunnen begrijpen wat er wordt aangeboden. Vanuit Sint-Niklaas is Nieuwkerken-Waas dichtbij genoeg om even binnen te springen en naar de beschikbaarheid te vragen. Voor een reis naar Sicilië kun je daarnaast bij Emozioni Travel informeren naar hun aanbod van Sicilië-reizen. Ik voeg hier geen verzonnen webadres aan toe, omdat er geen bestaande Shopify-pagina met die naam in de winkel staat.
De kern van cassata siciliaanse gebak blijft eenvoudig: ricotta, cake, marsepein en gekonfijt fruit. Het ijs heeft een eigen geschiedenis, maar het heeft de taart niet vervangen.
Veelgestelde vragen
Is cassata ijs of gebak?
Van oorsprong is cassata een Siciliaans gebak met ricotta, cake, marsepein en gekonfijt fruit. Cassata-ijs is een latere variant die in Palermo ontstond en daarna internationaal bekender werd. Kijk dus naar de beschrijving op de kaart, niet alleen naar het woord cassata.
Waar komt de naam vandaan?
De naam wordt verbonden met het Arabische woord quasat, een kom waarin de ricotta-suikercrème werd bereid. De ontwikkeling vond plaats tijdens de moslimoverheersing van Sicilië tussen de achtste en tiende eeuw, toen onder meer suikerriet op het eiland werd geïntroduceerd.
Wanneer eet men cassata traditioneel?
Cassata wordt traditioneel met Pasen gegeten, maar ook in de winter. De winterperiode was praktisch voor verse ricotta, die minder snel door de warmte werd aangetast. Het is dus zowel een feestelijk paasdessert als een taart voor andere momenten.
Waar kan ik cassata proeven in het Waasland?
Bij ItaliAmore in Nieuwkerken-Waas kun je via WhatsApp vragen naar de beschikbaarheid. Ook vanuit Sint-Niklaas is de winkel gemakkelijk bereikbaar. Vraag duidelijk of er cassata als gebak beschikbaar is, of een koude variant.
📍 ItaliAmore — Nieuwkerkenstraat 58, 9100 Nieuwkerken-Waas
WhatsApp Gennaro: +32 494 03 59 71
italiamore.be
Buon appetito!